Komenda Obrońców Polski (KOP) była pierwszą ogólnopolską organizacją, której struktury na Kujawach wschodnich zaczęły powstawać już jesienią 1939 roku. Została powołana przez gen. bryg. Wilhelma Orlika-Rückemanna, ostatniego dowódcę Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP), który po rozwiązaniu podległych mu oddziałów wydał żołnierzom rozkaz przejścia do konspiracji. Członkami ugrupowania byli oficerowie i podoficerowie Wojska Polskiego, różni przedstawiciele inteligencji, rzemieślnicy, kolejarze, a także członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej z okresu I wojny światowej oraz innych organizacji kombatanckich i paramilitarnych.
W październiku 1939 roku powstał obwód nieszawski KOP, wchodzący w skład Okręgu Pomorskiego nr 10. Okręg ten obejmował Pomorze Gdańskie, Kujawy, Ziemię Dobrzyńską i część Prus Wschodnich, będąc jednocześnie częścią Inspektoratu Ziem Zachodnich.
Działalność KOP na terenie powiatu nieszawskiego
Osobą oddelegowaną do służby w rejonie powiatów nieszawskiego, włocławskiego i toruńskiego był Zbigniew Stankiewicz ps. „Grom”. To on utworzył i został komendantem struktur KOP w obwodzie nieszawskim, z rejonami w Aleksandrowie Kujawskim, Ciechocinku, Nieszawie i Radziejowie.
W południowej części obwodu (Radziejów-Osięciny-Dobre) aktywnie działała Placówka Dobre, której komendantem był Władysław Bucholc ps. „Żar”. Placówka ta obejmowała swoim zasięgiem miejscowości takie jak Niegibalice, Pścininek, Radziejów, Stary Radziejów i Witowo.
Główne zadania KOP-u obejmowały:
- Prowadzenie wywiadu i propagandy antyniemieckiej.
- Organizowanie łączności między terenami wcielonymi do Rzeszy a Generalnym Gubernatorstwem.
- Przerzuty osób poszukiwanych przez Gestapo i zagrożonych aresztowaniem.
- Organizowanie sieci kolportażu prasy podziemnej, w tym pisma „Polska Żyje”, oraz licznych ulotek.
Na teren obwodu nieszawskiego wydawnictwa konspiracyjne i prasę dostarczali kolejarze z Warszawy, a ich kolportażem zajmowała się Aurelia Michalska, siostra kapitana rezerwy Jerzego Piotra Krzesińskiego komendanta straży pożarnej w cukrowni w Dobrem.
KOP włączył się również w akcje charytatywne, wspierając jeńców i ich rodziny, rodziny zamordowanych lub aresztowanych, więźniów, a także chorych.
Rozłam i integracja z innymi organizacjami
W wyniku rozłamu w organizacji „Grunwald” na przełomie 1939 i 1940 roku, znaczna część jej kujawskich struktur przeszła do KOP.
Obwód nieszawski KOP funkcjonował od jesieni 1939 do 1942 roku. Już w latach 1940–1941 część jego członków wstąpiła do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). Obwód nieszawski KOP istniał do października 1942 roku. Wówczas, po rozbiciu Komendy Inspektoratu KOP w Kutnie, komendant obwodu nieszawskiego, Zbigniew Stankiewicz, podporządkował podległe sobie struktury Armii Krajowej (AK).